Azərbaycanın nəqliyyat strategiyası
XXI əsrdə dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu yalnız təbii sərvətlər və ya hərbi potensialla müəyyən olunmur. Qlobal iqtisadiyyatın inkişafı göstərir ki, müasir nəqliyyat infrastrukturu, logistika imkanları və beynəlxalq tranzit marşrutlarında tutulan mövqe dövlətlərin geosiyasi çəkisini müəyyən edən əsas amillərdən birinə çevrilib. Məhz buna görə də son illərdə nəqliyyat dəhlizləri uğrunda rəqabət dünya siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri hesab olunur. Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların sürətlə artdığı, beynəlxalq ticarət marşrutlarının yenidən formalaşdığı bir dövrdə Azərbaycan öz strateji coğrafi mövqeyini düzgün qiymətləndirərək Avrasiyanın əsas logistika mərkəzlərindən birinə çevrilmək istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirir.
Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumunda bu mövzu ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın nəqliyyat və logistika strategiyasının mahiyyətini, əldə olunan nəticələri və gələcək inkişaf perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısı vurğuladı ki, Azərbaycanın bugünkü uğurları təsadüfi deyil. Bu nəticələr uzun illər davam etdirilən məqsədyönlü siyasətin, böyük maliyyə yatırımlarının və düzgün müəyyənləşdirilmiş inkişaf strategiyasının məhsuludur.
Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe tarix boyu Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən mühüm ticarət yollarının üzərində olub. Böyük İpək Yolunun əsas qollarından biri məhz Azərbaycan ərazisindən keçirdi. Müasir dövrdə isə ölkə bu tarixi üstünlüyü yeni texnologiyalar, müasir infrastruktur və beynəlxalq əməkdaşlıq vasitəsilə yenidən qlobal iqtisadi sistemə inteqrasiya etdirib.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, tranzit ölkəyə çevrilmək yalnız coğrafi mövqe ilə mümkün deyil. Bunun üçün ilk növbədə müasir fiziki infrastruktur yaradılmalı, qonşu dövlətlərlə etibarlı münasibətlər qurulmalı və çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizmləri formalaşdırılmalıdır. Azərbaycan məhz bu istiqamətdə sistemli fəaliyyət göstərərək son iyirmi il ərzində regionun ən inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturunu yaradıb. Bu gün ölkənin müxtəlif bölgələrini birləşdirən müasir avtomobil magistralları, beynəlxalq standartlara cavab verən dəmir yolları, altı beynəlxalq hava limanı, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və logistika mərkəzləri Azərbaycanın tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bu layihələr yalnız ölkədaxili iqtisadi inkişafı sürətləndirmir, həm də Azərbaycanı beynəlxalq yükdaşımaların əsas qovşaqlarından birinə çevirir.
Son illərdə dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişikliklər Orta Dəhlizin əhəmiyyətini daha da artırıb. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə davam edən qeyri-sabitlik və qlobal təchizat zəncirində yaranan problemlər alternativ marşrutlara ehtiyacı artırıb. Məhz bu şəraitdə Azərbaycan üzərindən keçən Orta Dəhliz Avropa ilə Asiyanı birləşdirən ən təhlükəsiz və səmərəli nəqliyyat marşrutlarından biri kimi ön plana çıxıb.
Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd etdi ki, Azərbaycan son illərdə yaranmış yeni geosiyasi vəziyyəti əvvəlcədən proqnozlaşdırmasa da, həyata keçirilən infrastruktur layihələri ölkəmizi bu dəyişikliklərə tam hazır vəziyyətə gətirib. Bu gün artan yük axınının qəbul edilməsi və təhlükəsiz şəkildə daşınması üçün ölkəmiz geniş imkanlara malikdir.
Azərbaycanın nəqliyyat strategiyasının əsas sütunlarından biri Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanıdır. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, hazırda limanın illik yükötürmə qabiliyyəti 15 milyon ton təşkil edir və yaxın perspektivdə bu göstəricinin 25 milyon tona çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu layihə Xəzər hövzəsində Azərbaycanın lider mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək. Bununla yanaşı, Azərbaycan öz gəmiqayırma sənayesini də inkişaf etdirir. Yeni yük gəmilərinin tikilməsi Xəzər dənizində daşımaların həcmini artırmaqla yanaşı, ölkənin logistika müstəqilliyini də gücləndirir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, hazırda Azərbaycan gəmiqayırma zavodunda yeni gəmilər inşa edilir və bu proses davam etdirilir.
Azərbaycanın nəqliyyat siyasətinin digər mühüm istiqaməti Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yoludur. Bu layihə Avropa ilə Asiya arasında ən qısa və təhlükəsiz dəmir yolu əlaqələrindən birini təmin edir. Layihənin həyata keçirilməsi nəticəsində yükdaşımaların həcmi ildən-ilə artır və Azərbaycanın tranzit gəlirləri yüksəlir.
Şimal–Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi də ölkəmizin strateji əhəmiyyətini artıran əsas layihələrdəndir. Hind okeanı hövzəsini Rusiya və Avropa bazarları ilə birləşdirən bu marşrut Azərbaycan üzərindən keçərək ölkəmizin logistika potensialını daha da genişləndirir. Bu layihə təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyev çıxışında xüsusi olaraq vurğuladı ki, qonşu dövlətlərlə qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlər olmadan heç bir tranzit layihəsi uğur qazana bilməz. Azərbaycan uzun illər ərzində bütün qonşuları ilə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq modeli quraraq bu istiqamətdə mühüm nəticələr əldə edib. Məhz buna görə də ölkəmiz müxtəlif beynəlxalq nəqliyyat layihələrinin etibarlı iştirakçısı kimi qəbul olunur.
Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı iqtisadi gəlirlərlə yanaşı, siyasi sabitliyin də möhkəmlənməsinə xidmət edir. Müxtəlif dövlətlər arasında qarşılıqlı iqtisadi asılılığın artması əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir, qarşıdurma risklərini azaldır və regionda uzunmüddətli sabitliyin formalaşmasına töhfə verir. Azərbaycan bu yanaşmanı bütün beynəlxalq layihələrində əsas prinsip kimi qəbul edir.
Son illərdə Avropa İttifaqı, Mərkəzi Asiya ölkələri və Türkiyə ilə nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi də Azərbaycanın strateji mövqeyini gücləndirib. Orta Dəhlizin inkişafı artıq yalnız regional deyil, qlobal iqtisadiyyatın mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən digər mühüm məqam ondan ibarət idi ki, logistika yalnız yolların və limanların tikilməsi demək deyil. Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyalar, elektron gömrük sistemləri, vahid tranzit platformaları və süni intellekt əsaslı idarəetmə mexanizmləri də nəqliyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Azərbaycan bu istiqamətdə də genişmiqyaslı islahatlar həyata keçirir.
Ölkəmizdə gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin tətbiqi tranzit əməliyyatlarının sürətini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyinin yaxşılaşmasına və investorlar üçün cəlbediciliyinin artmasına səbəb olub.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən infrastruktur layihələri də ölkənin logistika potensialının genişlənməsində mühüm rol oynayır. Füzuli, Zəngilan və Laçın beynəlxalq hava limanlarının istifadəyə verilməsi, yeni avtomobil və dəmir yollarının tikintisi regionun iqtisadi inkişafına yeni imkanlar açır. Bu layihələr gələcəkdə Azərbaycanın nəqliyyat şəbəkəsinin daha da genişlənməsinə xidmət edəcək.
Bununla yanaşı, Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması perspektivi Cənubi Qafqazın nəqliyyat xəritəsini köklü şəkildə dəyişə bilər. Bu layihə Naxçıvan Muxtar Respublikasına birbaşa əlaqənin təmin olunmasına, eyni zamanda region ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə mühüm töhfə verəcək.
Azərbaycanın həyata keçirdiyi nəqliyyat siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də onun heç bir ölkəyə qarşı yönəlməməsidir. Bütün layihələr qarşılıqlı fayda, açıq əməkdaşlıq və beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında həyata keçirilir. Bu yanaşma ölkəmizin etibarlı tərəfdaş kimi nüfuzunu daha da möhkəmləndirir.
Müasir dünyada logistika artıq iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biridir. Beynəlxalq ticarətin artması, elektron kommersiyanın inkişafı və yeni bazarların formalaşması tranzit imkanlarının əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycan isə bu tendensiyaları vaxtında qiymətləndirərək öz nəqliyyat strategiyasını qlobal çağırışlara uyğun şəkildə qurub.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumunda nəqliyyat və logistika sahəsinə dair səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycan artıq Avrasiyanın əsas geoiqtisadi mərkəzlərindən birinə çevrilməkdədir. Müasir infrastruktur, etibarlı tərəfdaşlıq siyasəti, beynəlxalq əməkdaşlıq və strateji baxış ölkəmizin tranzit imkanlarını davamlı şəkildə genişləndirir. Qarşıdakı illərdə Orta Dəhlizin inkişafı, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının imkanlarının artırılması, yeni nəqliyyat marşrutlarının açılması və rəqəmsal logistikanın tətbiqi Azərbaycanın qlobal iqtisadi sistemdə rolunu daha da gücləndirəcək, ölkəmizi Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən birinə çevirəcək.

Milli Məclisin deputatı
Şahin Seyidzadə